А. Туяа: Тогтвортой хөгжлийн боловсрол өв тэгш Монгол хүүхдийг төлөвшүүлэхэд хувь нэмрээ оруулна.

Press release, 23.09.2015

Швейцарийн хөгжлийн агентлаг нь Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам (БСШУЯ), Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын яам (БОНХАЖЯ)-тай хамтран “Тогтвортой хөгжлийн боловсрол” төслийг хэрэгжүүлж байна. Монгол Улсын боловсролын салбар дахь шинэчлэлийн нэгээхэн хэсэг болох суурь боловсролын цөм хөтөлбөрийг шинэчлэн баталж, энэ жилээс хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэхүү хөтөлбөрт Тогтвортой хөгжлийн боловсролын үзэл санааг тусгаж, нэвтрүүлсэнтэй холбоотойгоор БСШУЯ-ны Суурь, бүрэн дунд боловсролын хэлтсийн дарга А. Туяатай ярилцлаа.

esd
БСШУЯ-ны Суурь, бүрэн дунд боловсролын хэлтсийн дарга А. Туяа © SDC

Энэ хичээлийн жилээс дунд сургуулийн сурагчид шинэчилсэн цөм хөтөлбөрийн дагуу хичээллэж байгаа. Энэхүү шинэчлэлийн зорилго, харааг та дэлгэрэнгүй танилцуулна уу?

Монгол Улсын боловсролын салбарт томоохон шинэчлэлүүд хийгдэж байна. 2009 оноос эхлэн ерөнхий боловсролын сургалтыг 12 жилийн тогтолцоонд шилжсэнийг бид мэднэ.  2012-2013 оны хичээлийн жилээс эхлэн боловсролын түвшин бүрийн сургалтын хөтөлбөр, сурах бичиг, сургалтын орчин, үнэлгээ, багшийн хөгжил, сургуулийн удирдлага менежмент гэхчилэн бүхий л талаас нь шинэчлэн хөгжүүлэх зорилт тавьж үе шаттайгаар хэрэгжүүлж  байна. Мөн 2015  онд Монгол улсын төрөөс боловсролын талаар баримтлах бодлогыг шинэчлэн боловсруулж Улсын их хурал батлан хэрэгжиж эхлээд байна. Энэхүү бодлогоор хүүхэд бүрийн онцлог, хэрэгцээнд тохирсон сургалтыг чухалчлах бөгөөд мэдлэгт суурилсан онолын сургалтаас илүү хүүхэд нэг бүрийг хөгжүүлэх, тэдний хэрэгцээнд суурилж чадвар төлөвшүүлэх боловсролын бодлогыг хэрэгжүүлэхийг зорьж байна.

Бага боловсролын бодлогын шинэчлэл нь хүүхэд бүрийн авъяасыг нээн илрүүлж, түүнд тургуурласан амьдрах ухаан, хэл яриа, танин мэдэхүйн чадвар олгох боломжийг нь багшид өгөхөд түлхүү анхаарсан. Суурь боловсролын хүрээнд хүүхдэд бие даан суралцах арга ухааныг эзэмшүүлж, шинжлэх ухааны суурь боловсрол, амьдрах ухааны боловсрол олгоход түлхүү анхаарч байна. Ахлах болосвролын хувьд хүүхдийн ирээдүйд эзэмших мэргэжил, боловсролтой уялдсан уян хатан сургалтын цөм хөтөлбөр хэрэгжүүлэх бодлого баримталж байна.

2013-2014 оны хичээлийн жилд бага боловсролын цөм хөтөлбөрийг үндэсний хэмжээнд хэрэгжүүлсэн. Өнгөрсөн хичээлийн жилд суурь боловсролын цөм хөтөлбөрийг туршиж, энэ жилээс үндэсний хэмжээнд хэрэгжүүлж эхэллээ. Үүний зэрэгцээ, ахлах боловсролын цөм хөтөлбөрийн туршилтыг хийж байна.

Аливаа шинэ зүйлийг үр дүнд харахад цаг хугацаа хэрэгтэй. Гэхдээ л эхний үр дүнгээс харахад хүүхэд илүү нээлттэй, багш нартайгаа чөлөөтэй харилцдаг, бие даасан, илүү бүтээлч болж байна. Аливаа үйл ажиллагаанд хүүхдүүд өөрсдөө оролцож, хийнгээ суралцдаг арга зүйтэй болж байна.

Энэ шинэчлэлдээ Тогтвортой хөгжлийн боловсрол (ТХБ)-ын үзэл санааг хэрхэн нэвтрүүлж, уялдуулж байгаа вэ?

Монгол улсын Засгийн газраас 1997 онд батлан хэрэгжүүлсэн “Бүх нийтийн экологийн боловсрол” Үндэсний хөтөлбөрт ТХБ-ын чиг хандлагыг байгалтай зохицон амьдрах, байгаль орчноо хайрлан хамгаалж, сайжруулах, эрүүл аж төрөхүйд суралцах, байгалийн нөөц баялагийг хариуцлагатай ашиглахад суралцах, байгалийн сайхныг үнэлэх, хүндэтгэх гэж тодорхойлон ерөнхий боловсролын сургуулийн бүх ангид сургалтын хувьсах агуулгын хүрээнд 1998 оноос экологийн хичээлийг судалж эхэлсэн байна. 2005 онд баталсан Ерөнхий болосвролын стандартад ТХБ-ын үзэл санааг тусгасан санаачлагууд гарсан. Харин 2009 оноос 12 жилийн сургалтын тогтолцоонд шилжсэнтэй холбоотойгоор шинэчилсэн хичээлийн хөтөлбөрүүддээ ТХБ-ын үзэл санааг оруулах алхмууд хийгджээ. Үүний хэрэгжилтийг үзэхээр 2013-2014 онд үндэсний хэмжээний суурь судалгааг хийхэд ТХБ-ын үзэл санаа ялангуяа байгалийн ухааны хичээлүүдэд агуулгын хувьд суусан боловч хүүхдэд хэрэглээний чадвар болгох, багш нарт арга зүйн хувьд учир дутагдалтай байгааг харсан. Хичнээн сайн хөтөлбөр, агуулга байсан ч хүүхдэд мэдлэг төдий очвол үр дүнгүй тул хүүхдэд мэдлэгийг хүргэж буй багшийг чадавхижуулах нь чухал болохыг харуулсан. Хоёрдугаарт, хүүхдийн гар дээр очиж буй сурах бичгийг илүү сайжруулах шаардлагатайг харсан.

Энэ ажлын хүрээнд манай яам, Швейцарийн хөгжлийн агентлагтай хамтран өмнөх хамтын ажиллагаандаа тулгуурлан шинэ төсөл хэрэгжүүлж, иргэний нийгмийн зарим байгууллагуудтай хамтран ажиллаж байна. Төсөл хэрэгжиж эхлээд, ажилдаа ид ороод явж байгаа.

Монголчууд байгаль хамгаалах арвин өв уламжлалтай ард түмэн. Өвлүүлж ирсэн уламжлал дээрээ тулгуурлан байгаль дэлхийд ээлтэй ханддаг эерэг хандлага, үнэт зүйлийг хүүхэд багачуудад бий болгох нь өөрөө нийгмийн шинэ соёлыг тогтооно. Энэ соёл нь эргээд эдийн засгийн ач холбогдолтой гэдгийг харуулж чадаж байгаа нь энэхүү ТХБ-ын гол агуулга юм.

БОНХАЖЯ-тай энэ талаар хэрхэн хамтарч ажиллах вэ?

Бидний хүрж буй үр дүн, эцсийн зорилго нэг байна. Нэг зорилгод хүрэхээр хоёр талаас зүтгэж байна. БСШУЯ-ны хувьд бид хүүхэд багачуудад ТХБ-ыг албан боловсролоор дамжуулан хүргэж байна. БОНХАЖЯ-ны хувд зорилтот бүлэг нь өөр. Тэдний хувьд албан бус боловсролоор дамжуулан, иргэд, орон нутгийн байгууллагуудын оролцоотойгоор ногоон хөгжил, ногоон эдийн засгийг хөгжүүлэхэд өөр өөрийн шугамаар ажиллаж байгаа. Иймээс, хоёр яамны хамтын ажиллагаа Монгол хүн бүрт ногоон хөгжлийн үзлийг төлөвшүүлэхийг зорьж байна гэсэн үг.

Танд баярлалаа.

Local news, 05.05.2015

Доройтож, талхлагдсан бэлчээрээ нөхөн сэргээх, зүй зохистой ашиглах зорилгоор Монголын малчид уламжлалт арга туршлага дээрээ үндэслэн бэлчээрийн хамтын менежментийг нэвтрүүлж эхэлсэн. Энэхүү малчдын санаачлага Милан 2015 үзэсгэлэнгийн “Байгалийн нөөцийн тогтвортой, зүй зохистой ашиглалт” гэсэн шалгуураар дэлхийн “Шилдэг туршлага” шагналын эзэн боллоо.

greengold
Бэлчээр - Монголын "ногоон алт", малчдын үнэт баялаг © SDC

Нийт 130 гаруй орны 749 төслөөс 18 төслийг шилдгээр шалгаруулж, уг үзэсгэлэнд оролцож дэлхий нийтэд туршлагаа сурталчлах боломжийг олгож байгаа юм.

Тэдний нэг нь Швейцарийн хөгжлийн агентлагаас хэрэгжүүлж буй бэлчээр сэргээн сайжруулах зорилготой “Ногоон алт” төсөл байв. Ийнхүү монголын малчид уламжлалаа сэргээн, бэлчээрийн нөөцийг хэрхэн зөв зохистой ашиглаж буйг харуулсан баримтат кино үзэсгэлэнгийн гол танхимд үзэгчдийн хүртээл болж байна.

Дэлхийн нийтийн хүнсний аюулгүй байдлыг хангах, байгалийн баялгийн зохистой ашиглалтыг хөхиүлэн дэмжсэн уг үзэсгэлэн нь дэлхийн олон орныг хамарсан томоохон үйл явдал юм. Уг үзэсгэлэн нь Итали улсын Милан хотноо 2015 оны тавдугаар сарын 1-нээс аравдугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэл үргэлжлэнэ.

Өнгөрсөн онд үзэсгэлэнг зохион байгуулагчдаас дэлхийн нийтэд хандан хүнсний аюулгүй байдал,  байгалийн нөөцийн менежментийн бүхий л салбарт амжилттай хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, шинжлэх ухааны шийдлүүдийг “Тогтвортой хөгжлийн шилдэг туршлага” номинацид өрсөлдөхийг уриалсан билээ.

Тэмцээний үндсэн зорилго нь хүнсний аюулгүй байдлыг хангах бодит шийдлүүдийг олох, түгээн дэлгэрүүлэх, ялангуяа хөгжиж буй орнуудын эрэлт хэрэгцээ, бодит байдал, шаардлагад нийцүүлэн байгалийн нөөцийг тогтвортой ашиглаж байгаа шилдэг арга замуудыг дэлхий нийтэд сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх тухай юм.

“Монголын өргөн уудам нутаг дэвсгэрийн ихэнх хувийг бүрдүүлдэг бэлчээр нутаг малчдын хувьд зөвхөн малын тэжээлийн үндсэн эх үүсвэр бус харин тэдний төрөлх эх нутаг юм. Иймд малчид бэлчээр нутаг усаа ихэд хайрлан хамгаалж, сэргээж торддог сайхан уламжлалтай” хэмээн Ногоон Алт төслийн менежер Ц. Энх-Амгалан хэллээ.

Тэрээр мөн “Энэхүү дэлхийн хэмжээний том үзэсгэлэнд манай төсөл шалгарсан нь монгол малчдын хувьд тэдний үеийн үед байгаль орчноо хайрлан хамгаалж, хүндэлж ирсэн үйл хэрэгт нь их урам өглөө” гэв.

Нийт зургаан сар үргэлжлэх тус үзэсгэлэнд дэлхийн 20 сая гаруй зочид оролцоно.

Үзэсгэлэнгийн мэдээллийн сувгуудаар цацагдсан Ногоон Алт төслийн талаарх илүү дэлгэрэнгүй мэдээллийг дараах холбоосоор орж харна уу.

http://magazine.expo2015.org/cs/Exponet/en/innovation/grazing-lands-at-risk-for-desertification--the-solution-in-mongolia

Дээрх мэдээллийн монгол хэл дээрх орчуулгыг дараах холбоосоор орж хүлээн авна уу.

http://www.sdcprojects.mn/public/wp1/?p=334

“Милан 2015” Үзэсгэлэн болон шалгарсан бусад төслийн талаарх мэдээллийг дараах холбоосноос харна уу (зөвхөн англи хэл дээр).

http://www.expo2015.org/en/project/feeding-knowledge

Нэмэлт мэдээлэл авахыг хүсвэл бидэнтэй дараах хаягаар холбогдоно уу.

info@greengold.mn