Монголын бичил уурхайчдын байгууллага Ази тивийн анхны Шударга олборлолтын гэрчилгээг авлаа

Press release, 24.02.2015

2015 оны нэгдүгээр сарын 15-ны өдөр бол Баянхонгор аймгийн 300 гаруй бичил уурхайчдын хувьд чухал тэмдэглэлт өдөр байлаа. Учир нь гэвэл тус аймгийн  XAMOДX төрийн бус байгууллага (ТББ) байгаль орчинд ээлтэй, аюулгүй уурхай эрхэлж байгаагаа баталгаажуулж Шударга олборлолтын гэрчилгээ хүртсэн Азийн анхны бичил уурхайчдын байгууллага болсон явдал байлаа.

fairmined-certificate
Шударга олборлолтын гэрчилгээ авсан ХАМОДХ ТББ-ын уурхайчид ©SDC

“Бид Шударга олборлолтын гэрчилгээ авахын тулд гурван жил гаруй бэлтгэсэн” гэж ХАМОДХ ТББ-ын тэргүүн Ч.Отгонбаатар хэлэв. Тэрбээр, “Манай уурхайчдын хувьд нөр их хүчин чармайлт байлаа. Хариуцлагатай уурхайчид болохын төлөө хүн бүр хичээн зүтгэж, хувь нэмрээ оруулсан. Шударга олборлолтын гэрчилгээ авснаараа маш их бахархаж байна” хэмээн өгүүлэв.

Шударга олборлолтын алт гэдэг бол хариуцлагатай бичил уурхайг хөхиүлэн дэмжих үйлсэд анхдагч төдийгүй тэргүүлэгч байгууллага хэмээн дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн Хариуцлагатай уул уурхайн холбоо (ХУУХ) хэмээх ашгийн бус олон улсын байгууллагаас гаргасан Шударга олборлолтын стандартын дагуу хувиараа ашигт малтмал олборлогчид, бичил уурхайчдын олборлосон алтыг хэлдэг.

Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын Цагаан цахирт хэмээх газар үйл ажиллагаа явуулдаг ХАМОДХ ТББ энэ удаад Шударга олборлолтын гэрчилгээг хүртсэн дөрвөн байгууллагын нэг болсон бөгөөд  тэдгээрийн ихэнх нь Латин Америкаас төржээ.

ШХА-аас Монголд хэрэгжүүлж буй Тогтвортой бичил уурхай төслийн (ТБУТ) захирал Пэйшинс Сингогийн хэлсэнчлэн “Монголын бичил уурхайчдын олборлосон Шударга олборлолтын алт бол Ази тивээс дэлхийн зах зээл дээр гарч буй анхны экологийн цэвэр алт болж байна”. 

Энэ нь тухайн нутгийн уурхайчдын олборлосон алт Лондонгийн металлийн биржийн тогтоосон үнийн 95 хувиас доошгүй үнээр борлогдох баталгаатай болж байна гэсэн үг. Түүнчлэн тэд экологийн алтны нэмэлт шагнал авах боломжтой. Энэ бол хариуцлагатай уул уурхайг цаашид хөгжүүлэх, гишүүддээ тустай нийгмийн болон байгаль орчны хөгжлийг дэмжихэд зориулж бичил уурхайчдын хамтын нийгэмлэгт олгодог нэмэлт урамшуулал бөгөөд нэг килограмм алт тутамд 6,000 ам.долларын шагнал олгодог болохыг төслийн захирал онцлов.

Барууны үнэт эдлэлийн зах зээлд шударгаар, ёс зүйтэй олборлосон алт худалдаж авах эрэлт хэрэгцээ, сонирхол улам бүр нэмэгдэж байгаа төдийгүй үнэт эдлэл үйлдвэрлэгчид ч илүү өндөр үнээр авахад бэлэн байдаг ажээ.

Төслийн захирал Сингогийн ярьж байгаагаар барууны тэргүүлэх брэндийн үнэт эдлэл үйлдвэрлэгч хэд хэдэн компани Монголоос экологийн хувьд шударгаар олборлосон алт худалдан авах сонирхолоо хэдийн илэрхийлээд байна.

Ийнхүү барууны үнэт эдлэлийн зах зээлд нэвтрэхийн тулд Монголын бичил уурхайчид тэдэнтэй арилжааны гэрээ хэлэлцээр хийх худалдааны компани байгуулах шаардлагатай болно. ХАМОДХ ТББ ч энэ талаар анхаарч олон улсын зах зээлд арилжаа явуулах эрх зүйн чадамж бүхий хоршоо байгуулахаар ажиллаж байна.

“Монголын бичил уурхайчид экологийн алтаа дэлхийн зах зээлд гаргах тэрхүү түүхэн мөчийн гэрч болохыг бид тэсч ядан хүлээж байна. Энэ мөч тийм ч хол биш байгаа гэдэгт итгэлтэй байна” гэж Пэйшинс Синго хуваалцав.

Хариуцлагатай уул уурхайн холбооноос Шударга олборлолтын гэрчилгээ бүхий уурхайчдыг дэмжиж, тэднийг ёс зүйтэй зах зээлтэй холбогдоход нь дэмжлэг үзүүлдэг  бөгөөд Монголын бичил уурхайчдын байгууллагуудыг олон улсын худалдааны гэрээ хэлэлцээр хийхэд зуучилж өгөхөөр ажиллаж байна.

Бичил уурхайчдыг улам бүр хүлээн зөвшөөрөх боллоо

Шударга олборлолтын гэрчилгээ авсны үр өгөөж зөвхөн өндөр үнээр алтаа борлуулах, борлуулалтын шагнал хүртэхээр хязгаарлагдахгүй. Магадгүй хамгийн том давуу тал бол саяхныг хүртэл байгаль орчныг сүйтгэлээ хэмээн нийгэмд ад үзэгдэж, гадуурхагдан “нинжа нар” хэмээх хоч зүүж явсан Монголын бичил уурхайн салбарынхан албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдөж байгаа явдал юм.

“Биднийг уурхайн үйл ажиллагаандаа хариуцлагатай хандаж эхэлмэгц нутгийн ард иргэд, нийгмээс бидэнд хандах хандлага ч өөрчлөгдөж эхэлсэн. Тэд биднийг нутаг орон, сайн сайхан байдалд нь аюул занал учруулагчид гэж харахаа больж нутаг орны хөгжилд хувь нэмрээ оруулагчид, хамтран ажиллагч түншүүд гэж үзэх болсон” гэж ХАМОДХ ТББ-ын тэргүүн асан Л.Бямбадорж ярьж байна. 

Тухайн үед ТББ-ын тэргүүнээр ажиллаж байсан Л. Бямбадорж 2011 онд Болив улсын Котапата хэмээх Шударга олборлолтын гэрчилгээ бүхий уурхайд очиж танилцах аялалд оролцжээ. Гэрчилгээжилтийн ашиг тусыг мэдэрч, хэрхэн хүлээн зөвшөөрөгдөхөө ойлгосон Бямбадорж нутагтаа эргэж ирээд бичил уурхай эрхлэгч хамтран зүтгэгч нараа уриалан энэ ажлыг өөрийн ТББ-д хэрэгжүүлэхээр шийджээ.

“Латин Америкаас буцаж ирээд хамт ажиллагсаддаа хандан бидний ажилд нэн тэргүүнд тавигдах зүйл бол байгаль орчин юм байна шүү гэж хэлсэн” гэж тэр ярьж байна.

Тэр үеэс эхлэн тэдний байгаль орчны хүчин чармайлтууд нэн тэргүүнд  тавигдаж эхэлжээ. Тэд орчныхоо эрүүл ахуйг хангах үүднээс уурхайн сууршлын бүсийн гадна талд нийтийн бие засах газар, хогийн цэг байгуулж, эргэн тойрондоо нийтийн цэвэрлэгээний ажлыг  тогтмол зохион байгуулах болов.  Хамгийн чухал нь хэн ч мөнгөн ус мэтийн химийн хорт бодис ашиглахгүй байхад ТББ онцгой анхаарал хандуулсан.

ТБУ төслөөс Баянхонгор аймагт мөнгөн усгүй технологиор хүдэр баяжуулах цех байгуулахад дэмжлэг үзүүлсний үр дүнд ХАМОДХ ТББ-ын гишүүд алтаа аюулгүй боловсруулах боломжтой болжээ.

“Бид үйлдвэрлэсэн алтныхаа гарал үүслийг хянах боломж бүрдүүлсэн” гэж Бямбадорж ярилаа. “ХАМОДХ ТББ-ын гишүүн нөхөрлөлүүд уурхайгаас олборлосон хүдрээ өдөр бүр бүртгүүлдэг бөгөөд үүнд олборлосон газрын мэдээлэл, олборлолтын дугаар, координат, он сар өдөр, хүдэртэй шуудайн тоо, нийт жин, уурхайчдын тоо, ажилласан цаг, гарын үсэг зэргийг нэг бүрчлэн бүртгэдэг” гэлээ.

Тус ТББ энэхүү өдөр тутмын бүртгэлийн хуудсанд тулгуурлан боловсруулах цех рүү тээвэрлэж байгаа хүдэрт Гарал үүслийн гэрчилгээ олгодог бөгөөд улмаар үйлдвэрлэсэн алтны бүртгэлд оруулдаг байна.

Шударга олборлолтын гэрчилгээний өөр нэг чухал тал бол нийгмийн хөгжлийн асуудал. ТББ-ын зүгээс хүүхдийн хөдөлмөрийг хориглох, гишүүдийнхээ хөдөлмөрийн нөхцлийг сайжруулах, ажлын цагийг зохистой тогтоох арга хэмжээ авдаг. Мөн бүх гишүүд нь Монгол Улсын хуулийн дагуу орлогын албан татвар төлж, эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалд хамрагдах нөхцлийг бүрдүүлжээ.

“ТББ-ын гишүүдийн үйлдвэрлэсэн бүх алтыг албан ёсны сувгуудаар борлуулж байна. “Бид гишүүн бүрээ олсон ашгаас шударгаар хувь хүртэх боломжийг бүрдүүлээд зогсохгүй үүнийгээ ил тодоор хийдэг” гэж Бямбадорж ярилаа.

Шударга олборлолтын гэрчилгээ 12 хүртэл сарын хугацаанд хүчинтэй байдаг бөгөөд үүний дараа холбогдох стандартуудыг хэрхэн мөрдөж байгаа эсэхэд гуравдагч талын үзлэг магадлагаа хийдэг байна. ХАМОДХ ТББ-ын уурхайчид ч гэрчилгээгээ алдахгүйн төлөө зүтгэхээ илэрхийлсэн бөгөөд улмаар Монголын бусад бичил уурхайчдад урам зориг өгнө гэдэгтээ итгэлтэй байна. Энэхүү ТББ-ын гаргасан амжилт нь Монголын бичил уурхайн салбарыг албажуулах үйл явцад гарсан  томоохон алхам боллоо.

Дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл soyolmaa.dolgor@eda.admin.ch хаягаар холбогдоно уу. 

Press release, 17.09.2015

Монгол Улсын Засгийн газар, Дэлхийн Банк, Швейцарийн хөгжлийн агентлаг  хамтран “Тогтвортой амьжиргаа” төслийн шинэ үе шатыг эхлүүлж байна

slpIII-launch
“Тогтвортой амьжиргаа” төслийн 3-р үе шат эхэллээ. © SDC / World Bank

Улаанбаатар хот, 2015 оны есдүгээр сарын 17. -- Төсөв, санхүүгийн үйл ажиллагааг ил тод, хариуцлагатай, иргэдийн хэрэгцээнд нийцэхүйц байдлаар зарцуулахад зориулагдсан 34.1 сая ам.долларын санхүүжилттэй Тогтвортой амьжиргаа төслийн үр шимийг орон нутийн иргэд хүртэнэ.

Дэлхийн банк, Швейцарийн хөгжлийн агентлаг болон Сангийн яам хамтран “Тогтвортой амьжиргаа” төслийн гурав дахь үе шатыг өнөөдөр албан ёсоор эхлүүллээ. Гурван жилийн хугацаанд хэрэгжих энэхүү төсөл нь төсөв, санхүүгийн үйл ажиллагаанд олон нийтийн үүрэг оролцоог нэмэгдүүлэх замаар 2011 онд батлагдсан Төсвийн тухай хуулийн хэрэгжилтэд дэмжлэг үзүүлэх  зорилготой.

“Орон нутгийн хөгжлийн талаарх иргэдийн идэвх, санаачилгыг дэмжин, ил тодоор санхүүжүүлснээр иргэдийг чадавхижуулна” хэмээн Дэлхийн банкны Монгол дахь Суурин төлөөлөгч Жеймс Андерсон хэллээ.

Тогтвортой амьжиргаа төсөл өмнөх хоёр үе шатны үр дүнд суурилж хэрэгжих юм. Өмнөх хоёр үе шатны хүрээнд боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт түлхүү чиглэсэн 6000 гаруй төслийг санхүүжүүлсэн. Ингэснээр цаашид дэд бүтэц болон үйлчилгээний салбарт хөрөнгө оруулах боломжийг орон нутгийн засаг захиргаанд бий болгож байгаа юм. Төсвийн тухай хуулиар жил бүр орон нутгийн иргэдийн оролцоотойгоор шийдвэрлэдэг тодорхой санхүүжилтийг хуваарилдаг болсон.

“Тогтвортой амьжиргаа төсөл нь орон нутгийн иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх замаар орон нутгийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Монгол Улсын Засгийн газар болон Дэлхийн банк хамтран 2002 оноос хэрэгжүүлсэн энэхүү төслийн хүрээнд хөдөөгийн иргэд, малчид руу чиглэсэн хувийн хэвшлийн болоод улсын хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэн” гэж Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Х.Ганцогт хэллээ.

Төслийн хүрээнд 300 гаруй сумдад хувийн хэвшлийг дэмжин хөрөнгө оруулснаар хөдөөгийн эдийн засгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлжээ.

Орон нутгийн хэрэгцээ шаардлага, тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлох, төсөвлөх, хэрэгжүүлэх, хянах, үнэлэх үйл явцад иргэдийн оролцоог хангаж буй нутгийн захиргааны байгууллагад сайн засаглалыг дэмжих гүйцэтгэлийн урамшуулал болгож, орон нутгийн хөрөнгө оруулалтад зарцуулах нэмэлт хөрөнгийг шийдвэрлэж өгөх юм.

Төслийн гурав дахь үе шат нь орон нутгийн түвшинд, ялангуяа орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгө оруулалтыг иргэдийн хэрэгцээ шаардлагыг харгалзан үзэж төсвийн хөрөнгийг үр ашигтай зарцуулах боломжийг олгоно. Орон нутгийн удирдлагын чадавхийг дээшлүүлэх нь энэ төслийн гол зорилго юм” хэмээн Швейцарийн хөгжлийн агентлагийн Хамтын ажиллагааны захирал Маркус Валдфогел хэллээ.

Төсөл нь Дэлхийн банкны бага орлоготой улсуудын сан болон Олон улсын хөгжлийн ассоциацийн 22.7 сая ам.долларын зээл, Швейцарийн Хөгжлийн агентлагийн 11.4 сая ам.долларын  буцалтгүй тусламжаар хэрэгжинэ.