“Хотын засаглал” төсөл хэрэгжинэ

Press release, 15.09.2015

Улаанбаатар хот, 2015-09-14-ны өдөр -- Улаанбаатар хотын гэр хороололд төрийн үйлчилгээг сайжруулах, иргэдийн оролцоотой төсвийн төлөвлөлтийг дэмжих “Хотын засаглал” төслийн нээлт өнөөдөр боллоо.

urban-governance
Улаанбаатар хотын гэр хорооллын иргэдэд төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэйгээр хүргэх, гэр хорооллын хөгжилд иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэхэд Хотын засаглал төсөл хувь нэмрээ оруулна. © D. Davaanyam

Төслийг Швейцарийн хөгжлийн агентлагаас санхүүжүүлж, Азийн сан, Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар (НЗДТГ)-тай хамтран ирэх дөрвөн жилийн хугацаанд хэрэгжүүлэх юм.

Төслийн нээлтийн үйл ажиллагаанд НЗДТГ, Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын алба, дүүрэг, хороод болон иргэний нийгмийн байгууллагуудын  төлөөлөл болох 150 гаруй хүн оролцож, төслийн зорилго, хүрэх үр дүн болон “Хотын засаглал” төслийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд талууд хэрхэн хамтарч ажиллах талаар хэлэлцэв. 

“Иргэдийн шууд оролцоонд тулгуурласан нутгийн өөрөө удирдаx ёсыг улам бэxжүүлэxийн төлөө төрийн ажлын ил тод нээлттэй байдлыг хангаx, төрийн үйлчилгээний чанар xүртээмжийг дээшлүүлэx, иргэдийн эрүүл, аюулгүй амьдраx орчныг бүрдүүлсэн өрсөлдөx чадвартай хотыг бий болгоxын төлөө та бид зорьж байна” гэж Улаанбаатар xотын Заxирагчийн ажлын албаны дарга Б. Бадрал төслийн нээлтийн үйл ажиллагааны үеэр хэлэв. 

Төслийн хүрээнд нэн ялангуяа төрийн үйлчилгээ үзүүлэх болон төсвийн шийдвэр гаргах явцад иргэдийг оролцуулах дүүрэг, хороодын чадавхийг бэхжүүлэхэд анхаарах юм. Эдгээр зорилтуудыг биелүүлэхийн тулд нийслэл, дүүрэг, хороодын удирдлага болон иргэдтэй нягт хамтран ажиллаж, төрийн үйлчилгээ, хөрөнгө оруулалтуудыг иргэдийн эрэлт хэрэгцээнд улам нийцүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.

“Хотын засаглал төслийг эхлүүлж байгаа нь Монгол дахь Швейцарийн хөгжлийн агентлагийн хувьд чухал үйл явдал юм. Учир нь, Швейцарийн хөгжлийн агентлаг засаглалыг дэмжих, төвлөрлийг сааруулах чиглэлээр анх удаа Улаанбаатар хоттой хамтран ажиллах боллоо” гэж  Швейцарийн хөгжлийн агентлагийн Хамтын ажиллагааны захирал, Ерөнхий консул Маркус Валдфогел хэлсэн үгэндээ тэмдэглэсэн юм. 

Тэрбээр, цааш нь төсөл хэрэгжсэнээр гэр хорооллын иргэд өөрсдөд нь хамаатай шийдвэрүүдэд идэвхтэй, хариуцлагатай оролцдог болох бөгөөд орон нутгийн удирдлага ардчилсан, нээлттэй, иргэддээ үйлчилдэг болгоход иргэдийн оролцоог хөхүүлэн дэмжинэ гэсэн үг юм гэж онцоллоо.

“Олон талын хамтын ажиллагааны үр дүнд хэрэгжиж буй “Хотын засаглал” төсөл зорьсон үр дүндээ хүрнэ гэдэг итгэлтэй байна” гэж Азийн сангийн суурин төлөөлөгч Мелони Линдберг мөн энэ үеэр хэллээ. Тэрбээр, уг төслийн хүрээнд дараах зорилтуудын хэрэгжүүлэхээр дэвшүүлж байгааг онцлов. Үүнд:

  1. Иргэдийн оролцоотой төсвийн төлөвлөлтийн үйл явцыг дэмжиж, иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор сонирхолтой, шинэлэг арга аргачлал, үйл ажиллагааг туршилтын журмаар хэрэгжүүлэх;
  2. Хорооны түвшинд нэн тэргүүнд сайжруулах шаардлагатай үйлчилгээний төрөл, хэлбэрийг тодорхойлж, өрсөлдөөнт байдлаар төсөл сонгон шалгаруулж, хэрэгжүүлэх;
  3. Хорооны иргэд, оршин суугчид болон орон нутгийн засаг захиргаа хоорондын харилцаа, уялдаа холбоог сайжруулах зорилгоор иргэдийн чадавхийг бэхжүүлэх сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, хэрэгжүүлэх;
  4. Улаанбаатар хотын харъяа төрийн байгууллагын ажилтан, албан хаагчдын чадавхийг сайжруулж, тэдгээрийн үйл ажиллагааг илүү ил тод, хариуцлагатай, иргэдийн оролцоог хангасан байдлаар явуулахад чиглэсэн сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, хэрэгжүүлэх;
  5. Иргэд, оршин суугчид болон төрийн албан хаагчдыг чадавхжуулах сургалтыг урт хугацаанд тогтвортой явуулах боломж, нөхцлийг бүрдүүлэх зорилгоор холбогдох байгууллага, институтыг тодорхойлж, бэхжүүлэх зэрэг болно.

Хотын засаглал төсөлд Улаанбаатар хотын 9 дүүргийн 33 гэр хорооны 330,000 гаруй оршин суугчдыг хамруулах бөгөөд төслийн хэрэгжилтэд Нээлттэй нийгэм форум, Транспэрэнси Интернэшинал Монгол, Ардчиллын боловсрол төв зэрэг төрийн бус байгууллагууд оролцох юм.

Press release, 24.02.2015

2015 оны нэгдүгээр сарын 15-ны өдөр бол Баянхонгор аймгийн 300 гаруй бичил уурхайчдын хувьд чухал тэмдэглэлт өдөр байлаа. Учир нь гэвэл тус аймгийн  XAMOДX төрийн бус байгууллага (ТББ) байгаль орчинд ээлтэй, аюулгүй уурхай эрхэлж байгаагаа баталгаажуулж Шударга олборлолтын гэрчилгээ хүртсэн Азийн анхны бичил уурхайчдын байгууллага болсон явдал байлаа.

fairmined-certificate
Шударга олборлолтын гэрчилгээ авсан ХАМОДХ ТББ-ын уурхайчид ©SDC

“Бид Шударга олборлолтын гэрчилгээ авахын тулд гурван жил гаруй бэлтгэсэн” гэж ХАМОДХ ТББ-ын тэргүүн Ч.Отгонбаатар хэлэв. Тэрбээр, “Манай уурхайчдын хувьд нөр их хүчин чармайлт байлаа. Хариуцлагатай уурхайчид болохын төлөө хүн бүр хичээн зүтгэж, хувь нэмрээ оруулсан. Шударга олборлолтын гэрчилгээ авснаараа маш их бахархаж байна” хэмээн өгүүлэв.

Шударга олборлолтын алт гэдэг бол хариуцлагатай бичил уурхайг хөхиүлэн дэмжих үйлсэд анхдагч төдийгүй тэргүүлэгч байгууллага хэмээн дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн Хариуцлагатай уул уурхайн холбоо (ХУУХ) хэмээх ашгийн бус олон улсын байгууллагаас гаргасан Шударга олборлолтын стандартын дагуу хувиараа ашигт малтмал олборлогчид, бичил уурхайчдын олборлосон алтыг хэлдэг.

Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын Цагаан цахирт хэмээх газар үйл ажиллагаа явуулдаг ХАМОДХ ТББ энэ удаад Шударга олборлолтын гэрчилгээг хүртсэн дөрвөн байгууллагын нэг болсон бөгөөд  тэдгээрийн ихэнх нь Латин Америкаас төржээ.

ШХА-аас Монголд хэрэгжүүлж буй Тогтвортой бичил уурхай төслийн (ТБУТ) захирал Пэйшинс Сингогийн хэлсэнчлэн “Монголын бичил уурхайчдын олборлосон Шударга олборлолтын алт бол Ази тивээс дэлхийн зах зээл дээр гарч буй анхны экологийн цэвэр алт болж байна”. 

Энэ нь тухайн нутгийн уурхайчдын олборлосон алт Лондонгийн металлийн биржийн тогтоосон үнийн 95 хувиас доошгүй үнээр борлогдох баталгаатай болж байна гэсэн үг. Түүнчлэн тэд экологийн алтны нэмэлт шагнал авах боломжтой. Энэ бол хариуцлагатай уул уурхайг цаашид хөгжүүлэх, гишүүддээ тустай нийгмийн болон байгаль орчны хөгжлийг дэмжихэд зориулж бичил уурхайчдын хамтын нийгэмлэгт олгодог нэмэлт урамшуулал бөгөөд нэг килограмм алт тутамд 6,000 ам.долларын шагнал олгодог болохыг төслийн захирал онцлов.

Барууны үнэт эдлэлийн зах зээлд шударгаар, ёс зүйтэй олборлосон алт худалдаж авах эрэлт хэрэгцээ, сонирхол улам бүр нэмэгдэж байгаа төдийгүй үнэт эдлэл үйлдвэрлэгчид ч илүү өндөр үнээр авахад бэлэн байдаг ажээ.

Төслийн захирал Сингогийн ярьж байгаагаар барууны тэргүүлэх брэндийн үнэт эдлэл үйлдвэрлэгч хэд хэдэн компани Монголоос экологийн хувьд шударгаар олборлосон алт худалдан авах сонирхолоо хэдийн илэрхийлээд байна.

Ийнхүү барууны үнэт эдлэлийн зах зээлд нэвтрэхийн тулд Монголын бичил уурхайчид тэдэнтэй арилжааны гэрээ хэлэлцээр хийх худалдааны компани байгуулах шаардлагатай болно. ХАМОДХ ТББ ч энэ талаар анхаарч олон улсын зах зээлд арилжаа явуулах эрх зүйн чадамж бүхий хоршоо байгуулахаар ажиллаж байна.

“Монголын бичил уурхайчид экологийн алтаа дэлхийн зах зээлд гаргах тэрхүү түүхэн мөчийн гэрч болохыг бид тэсч ядан хүлээж байна. Энэ мөч тийм ч хол биш байгаа гэдэгт итгэлтэй байна” гэж Пэйшинс Синго хуваалцав.

Хариуцлагатай уул уурхайн холбооноос Шударга олборлолтын гэрчилгээ бүхий уурхайчдыг дэмжиж, тэднийг ёс зүйтэй зах зээлтэй холбогдоход нь дэмжлэг үзүүлдэг  бөгөөд Монголын бичил уурхайчдын байгууллагуудыг олон улсын худалдааны гэрээ хэлэлцээр хийхэд зуучилж өгөхөөр ажиллаж байна.

Бичил уурхайчдыг улам бүр хүлээн зөвшөөрөх боллоо

Шударга олборлолтын гэрчилгээ авсны үр өгөөж зөвхөн өндөр үнээр алтаа борлуулах, борлуулалтын шагнал хүртэхээр хязгаарлагдахгүй. Магадгүй хамгийн том давуу тал бол саяхныг хүртэл байгаль орчныг сүйтгэлээ хэмээн нийгэмд ад үзэгдэж, гадуурхагдан “нинжа нар” хэмээх хоч зүүж явсан Монголын бичил уурхайн салбарынхан албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдөж байгаа явдал юм.

“Биднийг уурхайн үйл ажиллагаандаа хариуцлагатай хандаж эхэлмэгц нутгийн ард иргэд, нийгмээс бидэнд хандах хандлага ч өөрчлөгдөж эхэлсэн. Тэд биднийг нутаг орон, сайн сайхан байдалд нь аюул занал учруулагчид гэж харахаа больж нутаг орны хөгжилд хувь нэмрээ оруулагчид, хамтран ажиллагч түншүүд гэж үзэх болсон” гэж ХАМОДХ ТББ-ын тэргүүн асан Л.Бямбадорж ярьж байна. 

Тухайн үед ТББ-ын тэргүүнээр ажиллаж байсан Л. Бямбадорж 2011 онд Болив улсын Котапата хэмээх Шударга олборлолтын гэрчилгээ бүхий уурхайд очиж танилцах аялалд оролцжээ. Гэрчилгээжилтийн ашиг тусыг мэдэрч, хэрхэн хүлээн зөвшөөрөгдөхөө ойлгосон Бямбадорж нутагтаа эргэж ирээд бичил уурхай эрхлэгч хамтран зүтгэгч нараа уриалан энэ ажлыг өөрийн ТББ-д хэрэгжүүлэхээр шийджээ.

“Латин Америкаас буцаж ирээд хамт ажиллагсаддаа хандан бидний ажилд нэн тэргүүнд тавигдах зүйл бол байгаль орчин юм байна шүү гэж хэлсэн” гэж тэр ярьж байна.

Тэр үеэс эхлэн тэдний байгаль орчны хүчин чармайлтууд нэн тэргүүнд  тавигдаж эхэлжээ. Тэд орчныхоо эрүүл ахуйг хангах үүднээс уурхайн сууршлын бүсийн гадна талд нийтийн бие засах газар, хогийн цэг байгуулж, эргэн тойрондоо нийтийн цэвэрлэгээний ажлыг  тогтмол зохион байгуулах болов.  Хамгийн чухал нь хэн ч мөнгөн ус мэтийн химийн хорт бодис ашиглахгүй байхад ТББ онцгой анхаарал хандуулсан.

ТБУ төслөөс Баянхонгор аймагт мөнгөн усгүй технологиор хүдэр баяжуулах цех байгуулахад дэмжлэг үзүүлсний үр дүнд ХАМОДХ ТББ-ын гишүүд алтаа аюулгүй боловсруулах боломжтой болжээ.

“Бид үйлдвэрлэсэн алтныхаа гарал үүслийг хянах боломж бүрдүүлсэн” гэж Бямбадорж ярилаа. “ХАМОДХ ТББ-ын гишүүн нөхөрлөлүүд уурхайгаас олборлосон хүдрээ өдөр бүр бүртгүүлдэг бөгөөд үүнд олборлосон газрын мэдээлэл, олборлолтын дугаар, координат, он сар өдөр, хүдэртэй шуудайн тоо, нийт жин, уурхайчдын тоо, ажилласан цаг, гарын үсэг зэргийг нэг бүрчлэн бүртгэдэг” гэлээ.

Тус ТББ энэхүү өдөр тутмын бүртгэлийн хуудсанд тулгуурлан боловсруулах цех рүү тээвэрлэж байгаа хүдэрт Гарал үүслийн гэрчилгээ олгодог бөгөөд улмаар үйлдвэрлэсэн алтны бүртгэлд оруулдаг байна.

Шударга олборлолтын гэрчилгээний өөр нэг чухал тал бол нийгмийн хөгжлийн асуудал. ТББ-ын зүгээс хүүхдийн хөдөлмөрийг хориглох, гишүүдийнхээ хөдөлмөрийн нөхцлийг сайжруулах, ажлын цагийг зохистой тогтоох арга хэмжээ авдаг. Мөн бүх гишүүд нь Монгол Улсын хуулийн дагуу орлогын албан татвар төлж, эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалд хамрагдах нөхцлийг бүрдүүлжээ.

“ТББ-ын гишүүдийн үйлдвэрлэсэн бүх алтыг албан ёсны сувгуудаар борлуулж байна. “Бид гишүүн бүрээ олсон ашгаас шударгаар хувь хүртэх боломжийг бүрдүүлээд зогсохгүй үүнийгээ ил тодоор хийдэг” гэж Бямбадорж ярилаа.

Шударга олборлолтын гэрчилгээ 12 хүртэл сарын хугацаанд хүчинтэй байдаг бөгөөд үүний дараа холбогдох стандартуудыг хэрхэн мөрдөж байгаа эсэхэд гуравдагч талын үзлэг магадлагаа хийдэг байна. ХАМОДХ ТББ-ын уурхайчид ч гэрчилгээгээ алдахгүйн төлөө зүтгэхээ илэрхийлсэн бөгөөд улмаар Монголын бусад бичил уурхайчдад урам зориг өгнө гэдэгтээ итгэлтэй байна. Энэхүү ТББ-ын гаргасан амжилт нь Монголын бичил уурхайн салбарыг албажуулах үйл явцад гарсан  томоохон алхам боллоо.

Дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл soyolmaa.dolgor@eda.admin.ch хаягаар холбогдоно уу.